استعدادیابی

استعداد چیست؟

با این که از واژه‌ی استعداد در گفت و گوهای روزمره‌ی خود استفاده می‌کنیم، اما لازم است برای ارائه‌ی تعریفی دقیق، تفاوت استعداد با هوش و توانایی را بشناسیم.

استعداد به توانایی ذاتی و طبیعی افراد در یک حوزه‌ خاص اشاره دارد. مهارت نیز به معنی توانایی انجام کار است؛ با این تفاوت که ذاتی نیست و با آموزش و تلاش زیاد به ‌دست می‌آید. به عبارت دیگر مهارت با تمرین بهتر می‌شود؛ اما وقتی در زمینه‌ای استعداد ما ضعیف است، به سادگی نمی توانیم با تکرار و تمرین آن را بهبود دهیم.

هر فردی هنگام تولد با چند استعداد متولد می شود، اما در مسیر رشد الزاماً آن استعدادها شناسایی نمی‌شوند یا پرورش نمی‌یابند. بنابراین ضروری به نظر می‌رسد، هر کودکی استعدادهای بالقوه‌ی خود را بشناسد تا بتواند آن‌ها را تقویت کند و همچنین نقاط ضعف خود را به حد بهینه برساند. در حالی که گاهاً این روند در فرآیند پرورش وی معکوس می شود. کسی که در مسیر استعدادیابی خود حرکت نمی‌کند، حتی اگر رشد و پیشرفت را تجربه نماید، بیش از آنچه دیگران زمان و انرژی صرف کرده‌اند، زمان و انرژی صرف خواهد کرد.

استعداد چه چیزی نیست!

حتما والدینی را دیده اید که به هر دری می زنند تا از فرزند خود چیزی بسازند که در جامعه رواج یافته و هیچ توجهی به خواسته درونی او ندارند. مثلا همه پسران را به باشگاه فوتبال یا تکواندو می برند چون شنیده اند که پولساز است. در سالهای اخیر موجی شروع شده است که فلان رشته ورزشی یا زبان خارجی پولساز و آینده دار است و والدین بدون هیچ توجهی به خواسته کودک به آن می پردازند.

از طرف دیگر نشانه هایی از یک رفتار خاص در کودک را به استعداد او ربط می دهند. مثلا اگر او اسباب بازی های خودش را خراب می کند، می گویند او مهندس خوبی میشود و یا اگر با وسایل پزشکی بازی می کند، می گویند در آینده جراح میشود.

باید بدانیم فرق است میان کنجکاوی و استعداد. زمانی میتوانید بگویید فرزند من فلان استعداد را دارد که نشانه های دیگر را هم ببینید. بررسی کنید آیا بیشتر وقت خود را به آن اختتصاص می دهد؟ آیا مدام درباره آن صحبت می کند؟ آیا شوق زیادی برای انجام آن دارد؟ آیا پیشرفتی در انجام آن فعالیت می بینید؟ پس از پاسخ مثبت به این سئوالات میتوانید پی ببرید که فرزند شما در یک زمینه خاص دارای استعداد است.

آیا همه ی انسان ها استعداد دارند؟

بطور کلی همه انسانها دارای یک استعداد منحصر به فرد هستند که خداوند به آنها عطا کرده اما برخی از آنها در شرایطی قرار می گیرند که بخوبی میتوانند استعدادیابی کنند. در این بین افرادی که از توانایی های ذاتی خود استفاد نمی کنند، بی استعداد نامیده میشوند در صورتیکه چنین چیزی صحت ندارد.

شاید برای شما سوال باشد که چگونه استعداد خود را کشف کنیم؟ همه ما در ژن DNA خود یک قهرمان درونی داریم که روزی باید کشف شود. افرادی که در شرایط مناسب قرار بگیرند و اصطلاحا این بذر را در یک زمین حاصلخیر قرار دهند، زودتر میتوانند به موفقیت دست یایند. خانواده ها و مدارس در این بین بیشترین نقش را ایفا می کنند.

سنجش و هدایت استعداد

زمانی که از فرآیند استعدادیابی سخن به میان می‌آید، ممکن است والدین با خود بیندیشند که من به خوبی استعدادهای فرزندم را می‌شناسم و از آن چه کودکم به آن علاقه مند است یا در آن عملکرد بهتری دارد، آگاهی دارم. با این حال در این فرآیند توجه به دو موضوع، حائز اهمیت است.

 موضوع اول تقابل استعداد واقعی کودکان با استعدادی است که والدین در فرزندان خود می‌بینند. بسیاری از والدین به دنبال آزمونی معتبر به منظور استعدادیابی فرزندان خود هستند. امّا اگر در عمل، نتایج چنین آزمونی با ذهنیتشان مغایر باشد، می‌توانند صادقانه آن را بپذیرند؟ گاهاً والدین به دنبال یافتن گمشده‌های زندگی خود در فرزندانشان هستند. خیلی اوقات آن‌چه که والد به عنوان منبع استعداد و علاقه در کودک خود از آن یاد می‌کند؛ در واقع مسیری پیموده نشده در خود او است. والد ناهشیارانه کودک را از دریچه‌ی خواسته‌های هرگز تحقق نیافته‌ی خود می‌بیند. بنابراین، وجود یک ناظر بیرونی جهت مشاهده‌ی کودک ،جدا از علاقه‌ی والدین، می‌تواند نقشی اساسی ایفا کند.

 موضوع دوم، موانعی است که در مسیر بروز استعدادهای بالقوه‌ی کودک وجود دارد. گاهاً آسیب‌ها و مشکلاتی در فرآیند فرزندپروری وجود دارد که می‌تواند مانع بروز استعداد واقعی کودک و رشد سالم او شود. متخصصی که علاوه بر آشنایی با اصول استعدایابی، از دانش آسیب‌شناسی در روابط والد-کودک برخوردار باشد، می‌تواند این موانع را شناسایی و برای از میان برداشتن آن‌ها اقدام کند. در این میان برخی والدین گمان می‌کنند با ثبت نام در کلاس‌های متعدد و آزمون و خطا، می‌توانند به فرزند خود در پرورش استعدادهایش یاری رسانند. گذشته ازصرف منابع مالی و زمانی فراوان، یک نکته در این رویکرد ممکن است مورد غفلت قرار ‌گیرد: آموزش زیاد به اندازه‌ی عدم آموزش می‌تواند آسیب‌زننده باشد

سخن آخر

برای استعدادیابی و پرورش کودکان و نوجوانان لازم است بستر مناسب آن نیز مورد بررسی قرار بگیرد. خانواده پایه گذار اولیه‌ی شخصیت، ارزش ها و معیارهای فکری است که نقش مهمی در سرنوشت و خط مشی زندگی آینده‌ی فرد دارد. هر فرد خود را آن‌گونه می‌بیند و درک می‌کند که توسط افراد مهم زندگی‎اش دیده و درک شده است. تلاش‌های کودکان و نوجوانان برای موفق شدن تحت تأثیر ارزش های دستیابی، انتظار موفقیت و استنباطی است که از توانمندی های خود دارند. ادراک والدین از توانایی های فرزندانشان در احساس کارایی فرزندان و انتظارات آن‌ها از موفقیتشان تأثیر مستقیم دارد. نتایج مطالعات متعدّدی به نقش مهم والدین در برقراری ارتباط صحیح با فرزندان در ایجاد تحولات شناختی و اجتماعی و بروز خلاقیت کودکان و نوجوانان اشاره می‌کند.

امید است با آگاهی کافی و عمل مناسب بتوانیم کودکان را در مسیر استعدادیابی‌ همراهی کنیم تا ضمن برخورداری از سلامت روان، به موفقیت نیز دست یابند و عضوی سازنده و تاثیرگذار برای جامعه‌ی خود باشند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *